Systemisch Werken en Familieopstellingen
Uitzoomen maakt soms zichtbaar wat je van dichtbij niet kon zien
Systemisch werken kan heel helpend zijn als je tegen belemmerende patronen of problemen aanloopt. Je weet soms niet waar het vandaan komt en het lijkt nogal ‘hardnekkig. Door te onderzoeken en erkenning te geven aan wat er speelt in de onderstroom, ontstaat beweging, ontspanning en ruimte. Wat lang heeft vast gezeten, kan weer gaan stromen.
Systemisch kijken naar een thema, gaat over uitzoomen in plaats van inzoomen. De kracht van systemisch werken zit in de eenvoud. er hoeft niets opgelost op begrepen te worden, het systeem laat het zien. Een situatie of thema in beeld brengen leidt vaak sneller tot inzicht en overzicht dan alleen maar praten. Abstracte problemen, verborgen dynamieken en onderliggende spanningen in de onderstroom in families komen aan het licht en daarmee ook hoe jij in patronen blijft vastzitten om – onbewust – het systeem compleet proberen te maken.
Zulke inzichten leiden vaak tot een diepe innerlijke rust. Alsof er iets op zijn plaats is gevallen. Inzichten werken vaak nog lang na, zonder dat je er bewust mee bezig hoeft te zijn. Er ontstaat ruimte om je eigen keuzes te maken en zo meer in je eigen kracht en op je eigen plek of pad te komen
Een groot verantwoordelijkheidsgevoel, prestatiedrang, een verslaving of vluchten in je werk.
Je bent vaak niet de eerste in de familie die er tegen aanloopt.
Jij bent onderdeel van een familiesysteem
Zo’n systeem bestaat uit jou, je (schoon)ouders, broers, zussen, je grootouders, ooms en tantes, voorouders en landen van herkomst. Het gaat binnen een familiesysteem niet alleen over de personen en de elementen, maar ook over hoe families met de geschiedenis zijn omgegaan. Zo worden gedragspatronen over generaties zichtbaar. Het familiesysteem heeft een collectief geheugen waarin alle positieve en negatieve gebeurtenissen, opgeslagen staan die impact hebben gehad. De tante waar nooit meer over gesproken wordt. Het broertje dat verongelukt is. De vader van het gezin die plotseling wegviel, afwijzing, armoede, geheimen, adoptie, scheiding, een affaire, (mentale) ziekte, (zelf)moord, misbruik, verslaving etc.
Daarnaast krijg je in je leven met meerdere systemen te maken: in omgevingen en met personen via bijvoorbeeld relatie, werk, sport en school. Hoe jij je gedraagt heeft veel te maken met welke plek je in jouw eerste systeem (het familiesysteem) inneemt.
Thema's die door familiedynamieken kunnen spelen
- Ik voel me niet goed genoeg
- Ik zorg voor iedereen, behalve voor mezelf
- Burn-out, stress of een te grote verantwoordelijkheid
- Het niet kunnen vinden van de juiste plek privé of in je werk.
De langste weg in het leven is de weg van het hoofd naar het hart
Weten hoe iets zit (cognitie) is pas het begin. Het daadwerkelijk doorvoelen en ervaren in je hart in het hier en nu, vraagt de meeste moed.
Dit is wat de Duitse psychotherapeut Bert Hellinger (1925-2019) hiermee bedoelde. Hij wordt gezien als de grondlegger van systemisch werken. Hij raakte in de jaren zeventig geïnteresseerd in familiedynamieken en de onzichtbare verbindingen tussen familieleden. Hij ontdekte een aantal basisprincipes die gelden voor ieder systeem:
1 Binding en Plek
Iedereen (ook overledenen) binnen het systeem heeft evenveel recht op een eigen, volwaardige plek. Niemand mag worden buitengesloten, vergeten of doodgezwegen.
2 Ordening (rangorde)
Er is een vaste, natuurlijke volgorde in de tijd binnen elk systeem. Wie er eerst was (bijvoorbeeld ouders), komt vóór wie later kwam (de kinderen).
3 Balans van geven en nemen
Er moet een gezond evenwicht zijn tussen wat systemische leden geven en nemen anders raakt de relatie verstoord. De uitzondering is de relatie tussen ouders en kinderen deze balans is a-symmetrisch (ouders geven het leven, kinderen nemen het aan).
Als er iets misgaat in een van deze basisprincipes, dan raakt het systeem uit balans. In de coaching onderzoeken we of een van deze principes verstoord is
Over Opstellingen
Ze zijn er in verschillende vormen maar allemaal bedoeld om de onderlinge verhoudingen en dynamieken te onderzoeken tussen de elementen die zijn opgesteld.
De meest bekende is de familieopstelling of tafelopstelling, maar je kunt ook werken met een genogram (stamboom) op papier of met vloerankers op de vloer.
Een familieopstelling is een ruimtelijke voorstelling van een familie- of organisatiesysteem. Voor het uitbeelden van het systeem werk je met personen (representanten) op een locatie. Personen staan voor mensen of elementen die een connectie hebben met de vraag. Ze bewegen en reageren zelf op de opstelling. De opstelling toont zo, onder begeleiding, (verborgen) informatie uit het familiesysteem.
Een tafelopstelling met poppetjes en/of voorwerpen is een krachtige en laagdrempelige manier om rondom een vraagstuk onbewuste patronen en dynamieken in een familie- of organisatiesysteem zichtbaar te maken.
Een tafelopstelling geeft direct veel inzicht. Wat zie ik? Wat doet dat met mij? Je kunt verplaatsen, draaien en bewegingen maken in de opstelling en ervaren wat dat met je doet en waar ruimte ontstaat. Ik stel je verhelderende vragen en help je om verbanden te herkennen.
Ik begeleid je tijdens een opstelling en kan verheldering geven. Ik kijk zonder oordeel of interpretatie naar datgene wat zich aandient of verschijnt (fenomenologisch), met het vertrouwen op wat er ontstaat, zonder naar een oplossing toe te werken.
Hierbij gebruik ik ook mijn intuïtie en aandacht voor non-verbale signalen (lichaamstaal, intonatie, mimiek). Een opstelling is geen oplossing of instant heling. Het is een middel om inzicht en beweging te brengen, vaak is de opstelling een begin van een proces.
Is één opstelling voldoende om een patroon te veranderen?
Een opstelling kan in één sessie veel inzicht geven en soms merk je dat dit nog langere tijd doorwerkt. Maar een opstelling is geen snelle oplossing of garantie dat een patroon daarna verdwenen is. Het is meestal het begin van een proces waarin je jezelf en je patronen anders gaat zien en begrijpen en er geleidelijk meer ruimte ontstaat om andere keuzes te maken.
Wat is het verschil tussen systemisch werken en systeemtherapie?
Systeemtherapie is een vorm van psychotherapie waarbij problemen en klachten worden bekeken in samenhang met de relaties en omgeving waarin iemand leeft, bijvoorbeeld het gezin of de partnerrelatie. Het wordt uitgevoerd door daarvoor opgeleide behandelaren en is gericht op behandeling van psychische en relationele problemen.
Systemisch werken is breder en wordt ook binnen coaching toegepast. Daarbij kijken we naar de systemen waarvan je deel uitmaakt, zoals je familie, relatie, team of organisatie, en naar patronen en dynamieken die daarin een rol kunnen spelen. In mijn coaching gebruik ik systemisch werken om inzicht te krijgen in terugkerende patronen, jouw plek en de verantwoordelijkheden die je mogelijk draagt. Het doel is niet om psychische klachten te behandelen, maar om inzicht, bewustwording en nieuwe beweging mogelijk te maken.
Kan systemisch werken ook helpen bij vragen over werk of leiderschap??
Ja. Ook een team of organisatie is een systeem. Systemisch werken kan bijvoorbeeld inzicht geven in jouw positie, de verantwoordelijkheid die je draagt, terugkerende conflicten of de manier waarop je reageert op verwachtingen en gezag. Patronen uit je familiesysteem kunnen een rol spelen in hoe jij je binnen een werksysteem beweegt.