Lichaamsgericht werken
Je hoofd hoeft niet weg, je lichaam mag er weer bij
We zijn gewend om veel met ons hoofd te doen. We denken, analyseren, zoeken verklaringen en proberen oplossingen te vinden. Zeker als iets niet lekker loopt, we ons zorgen maken of ergens last van hebben. En je hoofd kan je veel brengen. Maar het is niet jouw enige bron van informatie.
Jouw lichaam vertelt je voortdurend iets over hoe het met je gaat. Het geeft soms al signalen voordat je er woorden voor hebt. Spanning in je schouders, een ademhaling die verandert of een knoop in je maag. Maar ook onrust, of de neiging om in actie te komen of te blijven, je terugtrekken of je aanpassen.
We zijn niet altijd meer gewend om naar die signalen te luisteren. In mijn coaching betrek ik daarom niet alleen wat je denkt en voelt, maar ook wat je lichaam je vertelt.
Lichaamsgericht werken is verweven in mijn coaching en kan waardevol zijn wanneer je merkt dat analyseren, begrijpen en denken alleen je niet verder brengt.
Het is waardevol om te leren herkennen wat er in jou gebeurt
- Waarschijnlijk weet je heel goed dat je minder verantwoordelijkheid zou moeten nemen, maar doe je het toch.
- Je weet en voelt misschien ook wel dat je een grens wilt stellen, maar op het moment zelf lukt het niet.
- Je neemt je voor om een (moeilijk) gesprek anders te voeren en als je er voor staat, beland je toch weer in hetzelfde patroon.
Of misschien ben jij gewend om vooral door te gaan. Je bent goed in hard en veel werken, lang nadenken, de boel regelen, de verantwoordelijkheid nemen en oplossingen vinden. Kwaliteiten die je waarschijnlijk ook veel hebben gebracht. Maar soms kom je op een punt waarop harder nadenken niet het antwoord is.
Dit zie ik regelmatig bij mensen die leidinggeven, ondernemen of op een andere manier veel verantwoordelijkheid dragen. Er wordt veel van je gevraagd. Je moet beslissingen nemen, verschillende belangen afwegen, omgaan met verwachtingen en onzekerheid, moeilijke gesprekken voeren en ondertussen ook nog voelen wat voor jou klopt.
Veel van wat we doen, gebeurt automatisch
Voor je er erg in hebt, heb je ja gezegd, terwijl je eigenlijk nee voelde. Ben je een probleem aan het oplossen dat niet van jou is. Ga je nog harder werken. Word je directiever. Probeer je de harmonie te bewaren. Of trek je je juist terug. Je neemt je misschien voor om het de volgende keer anders te doen en toch gebeurt het weer.
Voor je het weet, zit je weer in het hamsterrad
We hebben allemaal patronen die zo vertrouwd zijn geworden dat we er bijna automatisch in terechtkomen. Ik vergelijk dat weleens met een hamsterrad. Misschien kun je al wel in je lijf voelen wat er gebeurt, als je je voorstelt dat je in zo’n rad terechtkomt.
Voor je het doorhebt, ben je ingestapt en ga je, ook als je weet dat het je niet altijd fijn voelt of je helpt. Maar je hebt het al zo vaak gedaan en je systeem weet precies hoe het werkt. Dat komt omdat onze reacties niet alleen vanuit ons bewuste denken ontstaan. Ons lichaam en autonome zenuwstelsel spelen daarin ook een rol.
Misschien is jouw hamsterrad hard werken en doorgaan, alles zelf oplossen of controle houden. Je aanpassen aan anderen, geen hulp vragen, conflicten vermijden of eindeloos nadenken over wat de beste keuze is. Vaak zie je achteraf heel goed wat er gebeurde. Je voelt: Daar deed ik het weer. Maar op het moment zelf lijkt het alsof er nauwelijks een keuze was.
Lichaamsbewustzijn kan je helpen om eerder te herkennen wanneer je weer in dat rad dreigt te stappen. Hoe eerder je die signalen leert herkennen, hoe meer ruimte er ontstaat om even stil te staan bij Wat gebeurt er nu eigenlijk in mij? Niet om je patroon te veroordelen maar om het te onderzoeken.
In mijn manier van werken maak ik daarom gebruik van kennis over stress, het autonome zenuwstelsel en automatische beschermingsreacties. De poly-vagaal theorie is een van de kaders die mij daarbij inspireert.
Onder spanning kunnen bijvoorbeeld reacties ontstaan die ook wel fight, flight, freeze en fawn worden genoemd.
- Fight kan zichtbaar worden in harder worden, controle nemen of de confrontatie aangaan.
- Flight kan zich uiten in druk bezig blijven, vermijden of voortdurend oplossingen zoeken.
- Bij freeze kun je dichtklappen of op het moment zelf niet meer weten wat je wilt zeggen.
- En bij fawn richt je je sterk op de ander, pas je je aan of neem je gemakkelijk verantwoordelijkheid voor hoe een ander zich voelt.
Van automatisch reageren naar bewust kiezen
Wat automatisch gebeurt, kun je niet altijd voorkomen. Wat gebeurt er met jou als de spanning oploopt? En hoe is het als je dat kunt leren herkennen voordat de automatische reactie het van je overneemt? Je lichaam kan daarbij een belangrijke bron van informatie zijn.
Misschien spant je buik zich aan voordat je ja zegt. Merk je dat je ademhaling verandert tijdens een lastig gesprek. Voel je druk op je borst wanneer iemand iets van je verwacht. Of merk je dat je letterlijk naar voren beweegt wanneer je onmiddellijk in de oplossingsstand schiet. Vaak is ons lichaam er eerder bij dan ons denken.
Door die signalen beter te leren herkennen, kan er een klein maar belangrijk moment ontstaan tussen wat er gebeurt en hoe je reageert. In plaats van onmiddellijk te handelen, kun je daar nieuwsgierig naar worden.
Wat voel je? Wat gebeurt er in je lichaam? Welke neiging ontstaat er? Wat maakt dat je zo snel in actie komt? En wat heb je op dat moment eigenlijk nodig?
Je lichaam is geen probleem dat opgelost moet worden,
maar een bron van informatie waar je weer naar kunt leren luisteren.
Waar gaat lichaamsgericht werken nou over?
Lichaamsgericht werken gaat voor mij niet over nóg beter worden in voelen. En ook niet over voortdurend rustig of ontspannen zijn. Het gaat om het vergroten van je (lichaams)bewustzijn. Eerder leren herkennen wanneer spanning oploopt of wanneer je in een bekend patroon terechtkomt. Je wordt gevoeliger voor je eigen grenzen en behoeften en merkt beter wanneer je jezelf onderweg kwijtraakt. Daardoor kan er meer ruimte ontstaan om bewust te kiezen hoe je wilt reageren, zodat je:
- Een grens eerder voelt en uitspreekt.
- Niet onmiddellijk een probleem van iemand anders overneemt.
- Tijdens een lastig gesprek bij jezelf kunt blijven.
- Minder vanuit haast of spanning hoeft te beslissen.
- Kunt verdragen dat je het antwoord even niet weet.
En het werkt ook door in de manier waarop je aanwezig bent bij anderen. Want hoe meer jij bij jezelf kunt blijven, hoe meer ruimte er ontstaat om werkelijk te luisteren, verschillende perspectieven te verdragen en te handelen vanuit wat de situatie vraagt in plaats van je eerste automatische reactie.
Hoe werkt dit tijdens de coaching?
We kijken naar wat zich aandient en wat op dat moment behulpzaam is. Tijdens een gesprek kan ik je bijvoorbeeld vragen om even stil te staan bij wat je in je lichaam opmerkt. Waar voel je iets wanneer je over deze situatie praat? Wat gebeurt er als je die woorden uitspreekt? Wat merk je wanneer je aan die persoon denkt?
Soms maken we gebruik van een meditatie of ademhalingsoefening om je aandacht wat meer naar binnen te brengen. Cliënten omschrijven het ook wel als zakken in het lijf.
Ook werk ik met ervaringsgerichte oefeningen. Soms hoef je namelijk niet nóg langer over een situatie te praten om iets nieuws te ontdekken. Door iets daadwerkelijk te ervaren, kan informatie naar boven komen waar je met denken alleen niet bij kwam.
En je lichaam helpt je om te ervaren wat er in het hier en nu gebeurt – soms nog voordat je er woorden voor hebt. En kun je daar even bij blijven zonder onmiddellijk een verklaring of oplossing te hoeven vinden? Wat mag er ontstaan als je met meer rust en bewustzijn aanwezig kunt zijn.
Zo werken hoofd, gevoel en lichaam samen. Niet alleen om te begrijpen waar een patroon vandaan komt, maar vooral om eerder te herkennen wanneer je er weer in vervalt. Want als je dat kunt herkennen, kun je beter gaan voelen wat van jou is, wat klopt voor jou en wat je nodig hebt. Daar begint de ruimte en mogelijkheid om iets anders te kiezen
wat levert lichaamsgericht werken mij op?
Je leert eerder herkennen wat er in jou gebeurt, juist op momenten waarop spanning oploopt of je in een vertrouwd patroon dreigt te stappen. Je merkt bijvoorbeeld eerder waar je grens ligt, wanneer je verantwoordelijkheid overneemt of wanneer je automatisch in de oplossingsstand schiet. Meer bewustzijn geeft je ruimte om niet direct te reageren, maar te voelen wat jij nodig hebt en bewust te kiezen wat op dat moment klopt.
Moet ik goed kunnen voelen om lichaamsgericht te werken?
Nee hoor. Misschien merk je in eerste instantie alleen een gespannen schouder, een veranderende ademhaling, onrust of juist helemaal niets. Ook dat is informatie. Het gaat er niet om dat je ‘beter’ leert voelen, maar dat je steeds iets eerder leert herkennen wat er in jou gebeurt.
Hoe ziet lichaamsgericht werken er in een sessie uit?
Lichaamsgericht werken is verweven in mijn coaching. We praten over wat er speelt, maar blijven niet alleen bij het begrijpen en analyseren. We staan ook stil bij wat er op dat moment in jou gebeurt. Wat merk je in je lichaam als je over een bepaalde situatie praat? Verandert je ademhaling, ontstaat er spanning of voel je misschien de neiging om iets te doen, je terug te trekken of juist direct in actie te komen?
Soms maken we gebruik van een meditatie, ademhaling of een ervaringsgerichte oefening om je aandacht meer naar binnen te brengen. Niet om iets weg te krijgen of je rustig te maken, maar om te onderzoeken welke informatie er nog meer beschikbaar is.
Zo werken hoofd, gevoel en lichaam samen en kun je niet alleen begrijpen wat er gebeurt, maar het ook in het moment leren herkennen en ervaren. Juist daar kan ruimte ontstaan voor een andere beweging of keuze.